Veganuary χωρίς αυταπάτες: Τι σας μαθαίνει ένας μήνας φυτοφαγίας

Κάθε Ιανουάριο το Veganuary επιστρέφει με την ίδια υπόσχεση: ένας μήνας φυτοφαγίας, χωρίς ζωικά προϊόντα, με στόχο κάτι καλύτερο – καλύτερη υγεία, μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, περισσότερη επίγνωση. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν θα τα καταφέρετε για 30 ημέρες. Το ουσιαστικό ερώτημα που συνήθως θέτω εγώ ως διαιτολόγος-διατροφολόφος με εξειδίκευση στα αυτοάνοσα και τη φλεγμονή και μετεκπαίδευση στη φυτοφαγία, είναι τι θα καταλάβετε για τη σχέση σας με το φαγητό όσο διαρκεί αυτός ο μήνας. Γιατί, αν το δείτε πέρα από την τάση, το Veganuary δεν είναι «vegan challenge», είναι ένας καθρέφτης.

Το Veganuary ως εργαλείο αποδόμησης, όχι εξιδανίκευσης
Η πιο συχνή παρανόηση γύρω από το Veganuary είναι ότι η αφαίρεση ζωικών προϊόντων ισοδυναμεί αυτόματα με υγιεινή διατροφή. Στην πράξη, ο Ιανουάριος συχνά αποκαλύπτει το αντίθετο. Όταν αφαιρεθούν τα γνώριμα τρόφιμα, πολλοί καταφεύγουν σε υπερεπεξεργασμένα vegan προϊόντα, σε εύκολους υδατάνθρακες και σε «υποκατάστατα» που μοιάζουν διατροφικά κενά αλλά αισθητικά καθησυχαστικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι η φυτοφαγία αποτυγχάνει. Σημαίνει ότι χωρίς γνώση και σχεδιασμό, απλώς αλλάζει η ετικέτα, όχι η ποιότητα της διατροφής. Και αυτό ακριβώς είναι το πρώτο πολύτιμο μάθημα του Veganuary: σας αναγκάζει να δείτε τι πραγματικά τρώτε όταν δεν υπάρχουν οι συνήθεις «ασφάλειες».

Τι αποκαλύπτει ο Ιανουάριος σε έναν επαγγελματία διατροφής
Για έναν διατροφολόγο, το Veganuary λειτουργεί σχεδόν διαγνωστικά. Αναδεικνύει πόσο εύκολα παραμελείται η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης όταν αφαιρείται το κρέας, πόσο συχνά τα λιπαρά είτε δαιμονοποιούνται είτε καταναλώνονται άκριτα και πόσο ελλιπής είναι η γνώση γύρω από βασικά μικροθρεπτικά συστατικά όπως ο σίδηρος, η βιταμίνη Β12, το ασβέστιο και τα ω-3 λιπαρά. Παράλληλα, γίνεται ξεκάθαρο πόσοι άνθρωποι συγχέουν το «φυτικό» με το «ελαφρύ» ή το «καθαρό», αγνοώντας ότι μια vegan διατροφή μπορεί να είναι εξίσου φτωχή ή εξίσου μη ισορροπημένη –όπως αντίστοιχα και εξίσου πλούσια και ισορροπημένη- σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο διατροφικό μοτίβο. Το Veganuary, λοιπόν, δεν δείχνει μόνο αν μπορείτε να ζήσετε χωρίς ζωικά. Δείχνει αν ξέρετε να τρέφεστε συνειδητά.

Φυτοφαγία χωρίς δομή: Μια ακόμη δίαιτα με καλό marketing
Η επιστημονική βιβλιογραφία είναι σαφής: μια καλά σχεδιασμένη φυτική διατροφή μπορεί να υποστηρίξει την υγεία σε όλα τα στάδια της ζωής. Αυτό όμως προϋποθέτει γνώση, ποικιλία και επαρκή κάλυψη θρεπτικών αναγκών. Όταν αυτά λείπουν, το Veganuary μετατρέπεται σε έναν μήνα κόπωσης, πείνας και τελικά απογοήτευσης, με πολλούς να επιστρέφετε στα προηγούμενα μοτίβα «ανακουφισμένοι» που τελείωσε. Και εδώ χάνεται η ουσία, γιατί ο στόχος δεν είναι η τελειότητα, ούτε η ταυτότητα. Είναι η κατανόηση.

Μετά τον Ιανουάριο, τι μένει;
Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του Veganuary δεν είναι αν θα συνεχίσετε να είστε vegan. Είναι αν, μετά το τέλος του μήνα, θα έχετε αλλάξει κάτι ουσιαστικό: αν θα εντάξετε περισσότερα όσπρια και λαχανικά στην καθημερινότητά σας, αν θα μειώσετε το κρέας χωρίς ενοχές και χωρίς ακρότητες κι αν θα αρχίσετε να διαβάζετε ετικέτες και να αναγνωρίζετε πότε ένα τρόφιμο είναι πραγματικά θρεπτικό και πότε απλώς «καλοπουλημένο». Όταν το Veganuary αφήνει πίσω του μεγαλύτερη διατροφική επίγνωση, τότε έχει πετύχει, ανεξάρτητα από το αν κράτησε 30 ημέρες ή άλλαξε ριζικά τις επιλογές σας.

Το Veganuary δεν είναι για όλους και δεν χρειάζεται να είναι. Δεν είναι πανάκεια, ούτε απόδειξη ηθικής ή πειθαρχίας. Είναι όμως μια σπάνια ευκαιρία να σταματήσετε να τρώτε στον αυτόματο πιλότο και να αναρωτηθείτε αν οι επιλογές σας βασίζονται στη συνήθεια, στη μόδα ή στις πραγματικές ανάγκες του σώματός σας. Και αυτή η ερώτηση αξίζει πολύ περισσότερο από οποιοδήποτε διατροφικό challenge.

Για όσους θέλετε να δείτε το Veganuary και τη φυτική διατροφή πέρα από τον θόρυβο των social media, αξίζει να ανατρέξετε σε αξιόπιστες διεθνείς πηγές όπως το British Dietetic Association, που αναλύει πότε και πώς μια φυτική διατροφή είναι διατροφικά επαρκής, το Harvard T.H. Chan School of Public Health με εκτενή άρθρα για plant-based eating patterns, το Academy of Nutrition and Dietetics για τις επίσημες θέσεις του σχετικά με vegan διατροφή και υγεία, καθώς και το Nutrients Journal, όπου δημοσιεύονται συστηματικές ανασκοπήσεις για τα οφέλη αλλά και τις παγίδες της φυτικής διατροφής. Βρείτε και δικά μου σχετικά άρθρα εδώ, εδώ, εδώ κι εδώ.