Νέα δεδομένα για τα φάρμακα GLP-1: Τι πρέπει να γνωρίζετε για την όραση και τον διαβήτη

Έχω αναφερθεί πολλές φορές σε φάρμακα τύπου Mounjaro και Ozempic μέσα από τα social media, καθώς είναι ένα θέμα που με ρωτάτε πολύ συχνά. Ως διαιτολόγος-διατροφολόγος με εξειδίκευση στα αυτοάνοσα και τη φλεγμονή και με μετεκπαίδευση στη φυτοφαγία, θεωρώ σημαντικό να βλέπουμε αυτά τα φάρμακα όχι μόνο ως εργαλεία ρύθμισης του σακχάρου, αλλά και ως παράγοντες που αλληλεπιδρούν με τον μεταβολισμό, τη φλεγμονή και τις διατροφικές μας συνήθειες. Τα φάρμακα αυτά επηρεάζουν τον κορεσμό και τη σχέση μας με την τροφή, ενισχύοντας την έκκριση ινσουλίνης μετά τα γεύματα και μειώνοντας την έκκριση γλυκαγόνης, με αποτέλεσμα καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο και συχνά μείωση της όρεξης και του σωματικού βάρους. Υπάρχουν, όμως, και άλλα πράγματα που οι έρευνες φωτίζουν και πρέπει να έχουμε υπ’όψιν.

Τι ακριβώς είναι τα φάρμακα GLP-1
Τα φάρμακα που δρουν ως αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 (GLP-1 receptor agonists) έχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλή τα τελευταία χρόνια στη θεραπεία του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και, σε ορισμένες περιπτώσεις, για την υποβοήθηση της απώλειας βάρους. Λειτουργούν μιμούμενα τη δράση της ορμόνης GLP-1, ενισχύοντας την έκκριση ινσουλίνης μετά το φαγητό και μειώνοντας ταυτόχρονα την έκκριση γλυκαγόνης, γεγονός που συμβάλλει στον καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο. Επιπλέον, συχνά παρατηρείται και μείωση της όρεξης, η οποία μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του σωματικού βάρους. Η ευρεία χρήση αυτών των φαρμάκων οφείλεται στην αποτελεσματικότητά τους τόσο στη ρύθμιση του σακχάρου όσο και στη δυνατότητα να προστατεύουν από καρδιαγγειακά επεισόδια σε ορισμένους ασθενείς. Παρ’ όλα αυτά, η μακροχρόνια χρήση και οι πιθανές παρενέργειες παραμένουν αντικείμενο έρευνας, με τις περισσότερες μελέτες μέχρι σήμερα να επικεντρώνονται στην καρδιοπροστατευτική δράση και στην απώλεια βάρους, ενώ λιγότερη έμφαση έχει δοθεί στους πιθανούς κινδύνους για τα μάτια.

Η σύνδεση με τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια
Μια πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε στο JAMA Network Open ρίχνει φως σε έναν τέτοιο πιθανό κίνδυνο. Συγκεκριμένα, η μελέτη αυτή εξετάζει τη σχέση μεταξύ των φαρμάκων GLP-1 και της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας, μιας σοβαρής επιπλοκής του διαβήτη που μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια όρασης. Η μελέτη κοορτής (ένας τύπος παρατηρητικής επιδημιολογικής μελέτης που χρησιμοποιείται για να εξεταστεί η σχέση μεταξύ παράγοντα κινδύνου ή έκθεσης και μιας ασθένειας ή αποτελέσματος υγείας με την πάροδο του χρόνου) περιλάμβανε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και παρακολούθησε την εμφάνιση διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας σε σχέση με τη χρήση των GLP-1 φαρμάκων.

Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: όσοι είχαν λάβει τουλάχιστον δύο συνταγές για ένα φάρμακο GLP-1 σε διάστημα έξι μηνών παρουσίασαν σημαντική αύξηση 7% στον κίνδυνο εμφάνισης διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας σε σύγκριση με εκείνους που δεν είχαν χρησιμοποιήσει αυτά τα φάρμακα. Παρά τη σχετικά μικρή αύξηση, η στατιστική σημασία των αποτελεσμάτων υποδηλώνει ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο που αξίζει προσοχής.

Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα για όσους λαμβάνουν GLP-1
Η σημασία αυτής της μελέτης είναι διπλή: Πρώτον, υπογραμμίζει την ανάγκη για προσεκτική παρακολούθηση των ασθενών που λαμβάνουν αγωνιστές GLP-1, ιδιαίτερα όσων έχουν ήδη πρώιμα σημάδια διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας ή άλλους παράγοντες κινδύνου για επιπλοκές στα μάτια. Δεύτερον, ανοίγει δρόμους για περαιτέρω έρευνα σχετικά με τους μηχανισμούς που μπορεί να συνδέουν τα φάρμακα αυτά με την υγεία των ματιών. Είναι πιθανό, για παράδειγμα, ότι η ταχεία βελτίωση της γλυκόζης στο αίμα σε ορισμένους ασθενείς να επηρεάζει προσωρινά την μικροαγγειακή κυκλοφορία του αμφιβληστροειδούς.

Σήμερα, οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν περιορίζουν τη χρήση των GLP-1 φαρμάκων λόγω αυτού του πιθανού κινδύνου, αλλά προτείνουν τακτική οφθαλμολογική παρακολούθηση για τους διαβητικούς ασθενείς γενικά. Είναι σημαντικό, λοιπόν, να συζητάτε με τους θεράποντες γιατρούς σας τα οφέλη και τους πιθανούς κινδύνους της θεραπείας, ώστε να διαμορφώσετε το κατάλληλο σχέδιο παρακολούθησης και προφύλαξης.

Η έρευνα στο JAMA Network Open αποτελεί ένα ακόμα κομμάτι της συνεχούς προσπάθειας να κατανοήσουμε πλήρως τις μακροχρόνιες επιπτώσεις των φαρμάκων GLP-1. Αν και τα φάρμακα αυτά παραμένουν σημαντικά εργαλεία στη θεραπεία του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, η ενημέρωση για τις πιθανές επιπλοκές είναι ουσιαστική για τη σωστή διαχείριση της νόσου και την προστασία της όρασης των ασθενών. Η χρήση των αγωνιστών GLP-1 συνεχίζει να προσφέρει σημαντικά οφέλη στον έλεγχο του σακχάρου και στη μείωση των καρδιαγγειακών κινδύνων, αλλά η πρόσφατη έρευνα υπενθυμίζει ότι η παρακολούθηση της υγείας των ματιών είναι πλέον πιο αναγκαία από ποτέ.

Πηγές
https://www.pcrm.org/news/health-nutrition/glp-1-drugs-increase-risk-retinopathy

Ramsey D, Makwana B, Sourbha D, et al. GLP-1 Receptor agonists and sight-threatening ophthalmic complications in patients with type 2 diabetes. JAMA Network Open. 2025;8(8):e2526321. doi:10.1001/jamanetworkopen.2025.26321